تسمه خودرو،شاه رگ حیات موتور است . در حالی که دیسک و صفحه یا فیلتر روغن به عنوان قطعات مصرفی کلیدی شناخته می شوند،شاید هیچ قطعه ای به اندازه یک تسمه خودرو (مخصوصاً تسمه تایم) نقشی حیاتی و بی واسطه در جلوگیری از فاجعه در قلب تپنده وسیله نقلیه شما نداشته باشد . رانندگی بدون تسمه یا با تسمه معیوب نه تنها غیرممکن، بلکه تضمین کننده خسارات جبران ناپذیر و هزینه های سرسام آور تعمیر است.
وظیفه اصلی تسمه، هماهنگ سازی و انتقال نیرو بین اجزای مختلف سیستم جانبی موتور است،درست مانند رشته های عصبی در بدن انسان که هماهنگی بین اعضا را برقرار می کنند؛ اگر این رشته ها که قطعات موتوری و جانبی موتور قطع شوند،کل سیستم از کار می افتد.
این راهنمای جامع از آذین پارت (Azin Part)، نه تنها شما را با انواع تسمه و وظایف آن ها آشنا می کند، بلکه زمان طلایی تعویض و مهم تر از آن، راه تشخیص تسمه اصل از تقلبی را نیز به شما می آموزد . تضمین اصالت و کیفیت قطعات فنی خودروی شما، تخصص ما در آذین پارت است.
۱. تسمه خودرو چیست و چه نقشی در حیات موتور دارد؟
تسمه خودرو یک حلقه انعطاف پذیر است که از مواد پلیمری مقاوم،پلاستیک های تقویت شده یا در موارد بسیار قدیمی تر از چرم و الیاف خاص ساخته شده است. کارکرد اصلی تسمه،انتقال قدرت چرخشی از یک محور (پولی) به محور دیگر است . به زبان ساده، تسمه نیرو را بین پولی ها و قطعات متحرک منتقل می کند و تضمین می کند که این قطعات با سرعت و زمان بندی دقیق و یکسانی حرکت کنند [667، 901].
اگرچه تسمه ها ساده به نظر می رسند، اما در معرض تنش های مکانیکی، حرارت بالا و سایش مداوم قرار دارند. در موتورهای احتراق داخلی، عملکرد تسمه، عامل اصلی در بقای موتور است. وظیفه اصلی آن اطمینان از همگام سازی بی نقص هزاران انفجار و حرکت در هر دقیقه است.
تفاوت عملکرد تسمه با چرخ دنده ها در چیست؟
انتقال نیرو در سیستم های مکانیکی می تواند از طریق زنجیر (مانند موتورهای قدیمی تر یا برخی موتورهای مدرن BMW)، چرخ دنده ها (گیربکس) یا تسمه انجام شود.
- انعطاف پذیری و نصب آسان: تسمه ها به دلیل ماهیت انعطاف پذیرشان، امکان انتقال قدرت در فواصل طولانی تر و همچنین نصب در فضاهای تنگ و غیرهم راستا را فراهم می کنند، چیزی که با چرخ دنده های صلب دشوار است.
- جذب شوک: مواد پلیمری تسمه،توانایی جذب ارتعاشات و شوک های ناگهانی موتور را دارند و بار کمتری به بلبرینگ ها و شفت ها وارد می کنند.
- بی صدا بودن: تسمه ها در مقایسه با زنجیرها یا چرخ دنده ها، عملکرد بسیار کم صداتری دارند و سطح نویز موتور را به شدت کاهش می دهند .
- نیاز به روانکاری: برخلاف چرخ دنده ها که نیاز به روانکاری دائمی با روغن دارند،تسمه ها به صورت خشک کار می کنند و نگهداری آن ها آسان تر است.
تاریخچه استفاده از تسمه در خودروهای آلمانی و آمریکایی
استفاده از تسمه برای انتقال قدرت در ماشین آلات صنعتی به قرن نوزدهم باز می گردد، اما در صنعت خودروسازی،ظهور تسمه های لاستیکی با مقاومت بالا،انقلابی در طراحی موتور ایجاد کرد.
در اوایل قرن بیستم، تسمه ها عمدتاً برای به حرکت درآوردن پمپ آب و دینام (تسمه پروانه/دینام) استفاده می شدند . خودروهای اولیه آمریکایی و آلمانی از این سیستم بهره می بردند . با پیشرفت تکنولوژی پلیمرها در دهه های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، تسمه تایم (با دندانه های دقیق) معرفی شد و جایگزین زنجیرهای پر سر و صدای تایمینگ در بسیاری از مدل ها (مانند فولکس واگن ها و خودروهای ژاپنی) شد . این نوآوری، موتورها را سبک تر، کم صداتر و تعمیر و نگهداری آن ها را ساده تر کرد.
۲ . تسمه خودرو و انواع حیاتی آن که هر راننده ای باید بشناسد
تسمه خودرو در موتورهای مدرن تنها یک قطعه نیست،بلکه مجموعه ای از تسمه هاست که هرکدام وظیفه خاصی را بر عهده دارند . شناخت این انواع برای نگهداری صحیح خودرو ضروری است [668، 671، 691].
تسمه تایم؛ قطعه ای که زمان بندی دقیق سوپاپ ها را مدیریت می کند
تسمه تایم (Timing Belt) یا تسمه تایمینگ،بی شک مهم ترین و حساس ترین تسمه در خودرو است . این تسمه وظیفه اتصال میل لنگ (Crankshaft) را به میل سوپاپ (Camshaft) بر عهده دارد.
وظیفه کلیدی: اطمینان از اینکه سوپاپ های ورودی و خروجی در زمان دقیق خود باز و بسته می شوند و این حرکت کاملاً با حرکت پیستون ها همگام است [685، 686].
اگر تسمه تایم حتی یک دندانه جابه جا شود، زمان بندی موتور به هم می خورد. اگر پاره شود، پیستون ها با سوپاپ های باز شده برخورد می کنند و منجر به آسیب های فاجعه بار و پرهزینه (کج شدن سوپاپ، شکستن پیستون و خرابی سرسیلندر) می شود . به همین دلیل، تعویض به موقع تسمه تایم،یک سرمایه گذاری اجباری برای حفظ سلامت موتور است .
تسمه دینام و نقش آن در شارژ باتری و عملکرد فرمان هیدرولیک
تسمه دینام (Alternator Belt) یا تسمه محرک جانبی،وظیفه انتقال قدرت از میل لنگ به دینام را بر عهده دارد.
وظیفه کلیدی:
- شارژ باتری: دینام با استفاده از نیروی دریافتی از این تسمه، برق تولید کرده و باتری را شارژ می کند و همچنین برق مورد نیاز سیستم های الکتریکی خودرو (چراغ ها، رادیو و ECU) را تأمین می کند [771].
- فرمان هیدرولیک (در خودروهای قدیمی تر): در بسیاری از خودروهایی که از فرمان هیدرولیک استفاده می کنند،این تسمه نیروی لازم برای به حرکت درآوردن پمپ هیدرولیک فرمان را نیز تأمین می کند.
- کمپرسور کولر: همچنین ممکن است کمپرسور سیستم تهویه مطبوع (کولر) نیز از طریق این تسمه نیرو بگیرد .
اگر این تسمه شل یا پاره شود، چراغ اخطار باتری روشن می شود، فرمان هیدرولیک سفت شده و اگر برای مدت طولانی رانندگی کنید، باتری تمام شده و خودرو متوقف می شود [963].
تسمه پروانه و اهمیت آن در جلوگیری از جوش آوردن خودرو
تسمه پروانه (Fan Belt) در بسیاری از خودروهای قدیمی تر و همچنین برخی موتورهای جدیدتر، وظیفه به حرکت درآوردن پروانه خنک کننده رادیاتور و پمپ آب (واتر پمپ) را بر عهده دارد [689، 690].
وظیفه کلیدی: به گردش درآوردن آب در سیستم خنک کاری موتور.
از آنجایی که پمپ آب، مایع خنک کننده را در موتور به گردش درمی آورد، پاره شدن تسمه پروانه یا تسمه ای که پمپ آب را فعال می کند،بلافاصله منجر به توقف جریان خنک کننده و در نتیجه جوش آوردن (Overheating) موتور می شود . این وضعیت می تواند آسیب جدی به واشر سرسیلندر و خود سرسیلندر وارد کند.
توجه به تسمه مارپیچی (Serpentine Belt): در بسیاری از خودروهای مدرن، تسمه های دینام، پروانه، پمپ هیدرولیک و کمپرسور کولر همه در یک تسمه واحد و بلند به نام تسمه مارپیچی یا دینام متصل شده اند که معمولاً یک تسمه چند شیاره است و کار چند تسمه را همزمان انجام می دهد .
۳. تسمه خودرو؛ نشانه های خرابی و زمان طلایی تعویض
یکی از مهم ترین وظایف راننده، نظارت بر زمان بندی تعویض قطعات مصرفی است. در مورد تسمه،این زمان بندی نه تنها بر اساس کیلومتر، بلکه بر اساس زمان نیز اهمیت دارد،زیرا مواد پلیمری تسمه با گذشت زمان و حرارت، خاصیت ارتجاعی خود را از دست داده و خشک می شوند.
میانگین عمر تسمه ها (به خصوص تسمه تایم) بین ۶۰,۰۰۰ تا ۱۰۰,۰۰۰ کیلومتر است. در برخی خودروهای مدرن و با تسمه های تقویت شده، این بازه ممکن است تا ۱۵۰,۰۰۰ کیلومتر نیز افزایش یابد، اما برای حفظ احتیاط و سلامت موتور،بهتر است بر اساس دفترچه راهنما و کمی زودتر اقدام شود [676، 698،903].
علائم هشداردهنده: صدای جیرجیر، ترک خوردگی، چرب شدن یا سفت شدن فرمان
بدون توجه به کیلومتر طی شده،اگر هر یک از نشانه های زیر را مشاهده کردید، فوراً برای بازرسی و تعویض اقدام کنید:
- صدای جیرجیر یا سوت: این صدا معمولاً از تسمه دینام یا مارپیچی است و نشان دهنده شل بودن یا ساییدگی شدید تسمه است [703]. این صدا اغلب در هنگام استارت زدن،هنگام چرخش فرمان (هنگام استفاده از پمپ هیدرولیک) یا در هوای مرطوب شنیده می شود.
- ترک خوردگی و فرسودگی سطحی: تسمه ها را به طور دوره ای بررسی کنید. وجود ترک های ریز روی سطح تسمه یا جدا شدن لبه های آن، نشان می دهد که عمر مفید تسمه به پایان رسیده است [904].
- چرب شدن یا آلودگی: نشت روغن موتور یا مایع هیدرولیک روی تسمه ها (به خصوص تسمه تایم) می تواند منجر به نرم شدن بیش از حد و لغزش تسمه شود. این وضعیت به سرعت باعث خارج شدن تسمه از محل خود می شود [905].
- سفت شدن ناگهانی فرمان: اگر فرمان شما به طور ناگهانی سنگین و سفت شود، به احتمال زیاد تسمه دینام (که پمپ هیدرولیک را می چرخاند) پاره یا شل شده است .
- کاهش توان شارژ باتری: روشن شدن چراغ باتری در پشت آمپر،هشدار مستقیم خرابی تسمه دینام است .
عواقب پاره شدن تسمه تایم: از کج شدن سوپاپ تا خرابی کامل سرسیلندر
پاره شدن تسمه تایم، یک فاجعه مکانیکی است . در اکثر خودروها (موتورهای تداخلی)، هنگامی که تسمه تایم پاره می شود،میل سوپاپ بلافاصله متوقف می شود در حالی که میل لنگ و پیستون ها همچنان با سرعت بالا در حال حرکت هستند . نتیجه این است که پیستون ها با سوپاپ های باز شده برخورد می کنند [678].
خسارات اصلی ناشی از پاره شدن تسمه تایم:
- کج شدن سوپاپ ها: متداول ترین آسیب، کج شدن سوپاپ های ورودی و خروجی است .
- شکستن سرسیلندر یا پیستون: در سرعت های بالا،ممکن است شدت ضربه به حدی باشد که پیستون یا سرسیلندر ترک بردارد یا بشکند .
- خرابی میل سوپاپ و اسبک ها: نیروی ناگهانی می تواند به میل سوپاپ آسیب برساند .
- هزینه تعمیر: تعمیرات ناشی از پاره شدن تسمه تایم، مستلزم باز کردن کامل سرسیلندر، تراشکاری و تعویض قطعات داخلی موتور است که یکی از پرهزینه ترین تعمیرات مکانیکی محسوب می شود [709].
بازه تعویض تسمه تایم برای خودروهای رایج در ایران (راهنمای سئو)
برای تضمین سلامت موتور و رعایت اصول نگهداری،جدول زیر بازه های تعویض تسمه تایم را برای پرفروش ترین خودروهای ایران ارائه می دهد. این ارقام بر اساس کیلومتر است و در صورت گذشت بیش از ۳ تا ۴ سال،حتی اگر کیلومتر پر نشده باشد، تسمه باید تعویض شود [663، 723،938].
| مدل خودرو | نوع موتور | بازه تعویض تسمه تایم (کیلومتر) | شماره فنی رایج تسمه |
| پراید (همه مدل ها) | M13/M15 | ۶۰,۰۰۰ کیلومتر | ۱۰۷ دندانه |
| پژو ۴۰۵ / پارس / سمند | XU7JP4 (۱ .۸ لیتری) | ۶۰,۰۰۰ تا ۷۰,۰۰۰ کیلومتر | ۱۱۴ دندانه |
| پژو ۲۰۶ تیپ ۲ | TU3 | ۷۰,۰۰۰ کیلومتر | ۱۰۴ دندانه |
| پژو ۲۰۶ تیپ ۵ / رانا | TU5 | ۶۰,۰۰۰ تا ۷۰,۰۰۰ کیلومتر | ۱۰۸ دندانه |
| سمند ملی / دنا | EF7 (موتور پایه گازسوز) | ۸۰,۰۰۰ تا ۱۰۰,۰۰۰ کیلومتر | ۱۳۴ دندانه |
| تندر ۹۰ (L90) | K4M | ۶۰,۰۰۰ تا ۸۰,۰۰۰ کیلومتر | ۱۲۳ دندانه |
| سراتو / مزدا ۳ (وارداتی) | ۸۰,۰۰۰ تا ۱۰۰,۰۰۰ کیلومتر | (بسته به مدل موتور) |
| خودروهای چینی (مانند جک J4) | ۶۰,۰۰۰ تا ۷۰,۰۰۰ کیلومتر | (بسته به مدل موتور) |
۴. تسمه خودرو باکیفیت را از کجا بخریم؟ (چرا آذین پارت بهترین انتخاب است؟)
بازار قطعات یدکی مملو از اجناس تقلبی و غیراستاندارد است. در مورد قطعه ای حیاتی مانند تسمه خودرو،استفاده از کالای فیک یک ریسک غیرقابل قبول است. متأسفانه،بسیاری از برندهای شناخته شده مانند دانگیل (Dongil) یا پاورگریپ (PowerGrip) نسخه های تقلبی زیادی در بازار دارند که با قیمت های پایین تر،رانندگان را وسوسه می کنند . این تسمه های تقلبی نه تنها دوام لازم را ندارند، بلکه ممکن است پس از ۵,۰۰۰ کیلومتر پاره شوند و موتور را نابود کنند .
تنها راه تضمین سلامت موتور،خرید از مراجعی است که اصالت کالا و گارانتی معتبر را ارائه می دهند. اینجا جایی است که آذین پارت وارد می شود.
مزایای خرید از آذین پارت: تضمین اصالت کالا، قیمت رقابتی و ارسال سریع به سراسر کشور
آذین پارت به عنوان مرجعی معتبر و تخصصی در تأمین قطعات یدکی، دغدغه های شما در مورد کیفیت و اصالت تسمه خودرو را برطرف می سازد [11، 18].
- تضمین اصالت کالا (نشان اصلی): ما در آذین پارت،تنها با تأمین کنندگان رسمی و واردکنندگان دست اول همکاری می کنیم. تمامی تسمه های ما با گارانتی اصالت عرضه می شوند، بنابراین شما مطمئن هستید که همان کیفیت اصلی (OE Quality) را خریداری می کنید .
- قیمت رقابتی و حذف واسطه ها: با خرید مستقیم از آذین پارت، واسطه های بازار حذف می شوند. این رویکرد به شما این امکان را می دهد که با وجود تضمین کیفیت، بهترین قیمت ممکن را برای تسمه های حیاتی خودروی خود بپردازید.
- تنوع گسترده برای انواع خودرو: از پراید و پژو تا خودروهای چینی و وارداتی،مجموعه کامل تسمه های تایم،دینام و مارپیچی در انبار آذین پارت موجود است.
- ارسال سریع و مطمئن: درک می کنیم که قطعات یدکی گاهی اوقات نیاز فوری هستند . آذین پارت با سیستم لجستیک بهینه،قطعات را در کوتاه ترین زمان ممکن و با بسته بندی ایمن به سراسر کشور ارسال می کند .
معرفی برندهای برتر موجود در آذین پارت: ContiTech، Gates، Dongil و Optibelt
کیفیت یک تسمه خودرو به مواد اولیه، فرایند تولید و استانداردهای مهندسی بستگی دارد. ما در آذین پارت، تنها برندهایی را عرضه می کنیم که مورد تأیید خودروسازان بزرگ جهانی هستند:
- ContiTech (کنتیننتال آلمان): یکی از برترین تولیدکنندگان جهان،به ویژه در زمینه تسمه تایم . محصولات ContiTech به دلیل دوام فوق العاده و مقاومت در برابر حرارت بالا مشهور هستند.
- Gates (گیتس آمریکا): برندی جهانی با سابقه طولانی در تولید انواع تسمه های محرک و تایم. بسیاری از خودروسازان جهانی از محصولات گیتس به عنوان قطعه اصلی (OEM) استفاده می کنند [736].
- Dongil (دانگیل کره جنوبی): یکی از شناخته شده ترین برندهای کره ای که کیفیت بالایی برای خودروهای آسیایی و اروپایی ارائه می دهد. (توجه: به دلیل وجود نمونه های تقلبی بسیار زیاد در بازار، حتماً از اصالت تسمه دانگیل خریداری شده از آذین پارت اطمینان حاصل کنید) [934].
- Optibelt (اوپتی بلت): برندی معتبر که به دلیل تمرکز بر مهندسی دقیق و مواد اولیه با کیفیت، برای انواع موتورها تسمه های مطمئنی ارائه می دهد [950].
۵ . تسمه خودرو و نکات کلیدی برای افزایش طول عمر آن
اگرچه تسمه قطعه ای مصرفی است و در نهایت باید تعویض شود، اما با رعایت چند نکته ساده می توانید از فرسودگی زودرس آن جلوگیری کرده و طول عمر آن را به حداکثر برسانید.
راهکارهای حیاتی برای نگهداری از تسمه
- بازدیدهای دوره ای منظم (ماهانه): تسمه های بیرونی (دینام و مارپیچی) را هر ماه یک بار از نظر وجود ترک، سایش یا شل بودن بررسی کنید. یک تسمه شل، سایش بیشتری را تجربه می کند .
- پارک کردن در سایه: تابش مستقیم آفتاب و حرارت بیش از حد محیطی،باعث می شود مواد پلیمری تسمه سریع تر خشک و شکننده شوند . پارک کردن در سایه، به ویژه در فصل تابستان،به حفظ خاصیت ارتجاعی تسمه کمک می کند [704].
- جلوگیری از نشت روغن: نشت روغن موتور،مایع هیدرولیک یا ضد یخ روی تسمه ها (به ویژه تسمه تایم) بزرگترین دشمن آن هاست . مواد نفتی، لاستیک تسمه را نرم و ضعیف می کنند و احتمال پارگی یا خارج شدن آن از پولی را به شدت افزایش می دهند [1015]. هرگونه نشت در اطراف موتور باید فوراً برطرف شود .
- تعویض به همراه هرزگرد و سفت کن: هنگام تعویض تسمه تایم، هرگز فقط تسمه را عوض نکنید . غلتک های هرزگرد (Idlers) و سفت کن (Tensioner) نیز جزئی از سیستم تایمینگ هستند و باید به همراه تسمه و در قالب 'کیت تسمه تایم' تعویض شوند. خرابی بلبرینگ هرزگرد می تواند منجر به پارگی تسمه جدید شود .
نحوه تشخیص تسمه اورجینال از روی ظاهر و جنس رویه مخملی
یکی از بزرگترین چالش ها برای خریداران، تشخیص تسمه اورجینال از تقلبی است. تسمه های اصلی و باکیفیت دارای ویژگی هایی هستند که در نمونه های فیک دیده نمی شود:
- کیفیت مواد و انعطاف پذیری: تسمه اورجینال، حتی نو، دارای انعطاف پذیری مناسب است و در برابر خم شدن های جزئی، هیچ نشانه ای از ترک یا سفید شدن رویه نشان نمی دهد .
- سطح دندانه ها (در تسمه تایم): در بسیاری از برندهای برتر مانند ContiTech، سطح دندانه های تسمه (و یا پشت تسمه) با یک لایه مخملی نازک پوشیده شده است [737]. این لایه برای کاهش اصطکاک و محافظت از دندانه ها در برابر سایش طراحی شده است. نمونه های تقلبی معمولاً این روکش با کیفیت را ندارند و سطح لاستیکی خام تری دارند [12].
- وضوح و حکاکی شماره فنی: شماره فنی، تاریخ تولید و نام برند باید به صورت واضح و عمیق روی تسمه حک شده باشد. در تسمه های فیک،این چاپ ها معمولاً کمرنگ، نامنظم یا با غلط املایی هستند .
به یاد داشته باشید: تفاوت قیمت جزئی بین یک تسمه اصلی و تقلبی،هرگز توجیهی برای به خطر انداختن سلامت یک موتور چند ده میلیون تومانی نیست. اعتماد به مراجع معتبر، تنها راه اطمینان از کیفیت است.
نتیجه گیری: تسمه خودرو، سرمایه گذاری برای آرامش خاطر
در دنیای پیچیده قطعات خودرو،تسمه خودرو نقشی بنیادین و اغلب نادیده گرفته شده دارد. چه تسمه تایم باشد که هماهنگی سوپاپ ها را تضمین می کند، چه تسمه دینام که برق خودرو را تأمین می کند، عملکرد صحیح این قطعات لاستیکی،شرط لازم برای یک رانندگی ایمن و بدون دردسر است. همانطور که توضیح داده شد،رانندگی بدون تسمه یا با تسمه ای که عمر آن گذشته است، در واقع یک قمار بزرگ با سلامت موتور محسوب می شود.
تعویض تسمه در بازه های تعیین شده (حتی اگر ظاهر آن سالم به نظر برسد) و مهم تر از آن،تهیه قطعات اصلی و با گارانتی،بهترین استراتژی برای هر راننده ای است .
اگر به دنبال کیفیت تضمین شده، قیمت عادلانه و ارسال سریع هستید،آذین پارت آماده است تا شما را در انتخاب و خرید بهترین برندهای جهانی تسمه خودرو (مانند Gates و ContiTech) یاری دهد . موتور خودروی شما شایسته بهترین هاست.
ضمانت پایداری موتور شما: خرید تسمه خودرو اصل با گارانتی آذین پارت
همین امروز برای بررسی و تهیه مطمئن ترین تسمه های تایم و دینام بازار اقدام کنید.
جهت مشاهده کامل فهرست محصولات،مقایسه قیمت ها و خرید تضمینی انواع تسمه خودرو با اصالت مورد تأیید، کافی است به وب سایت رسمی آذین پارت مراجعه نمایید . آذین پارت، همراه هوشمند شما در تامین قطعات اصلی و با دوام خودرو .